ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )

295

سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )

عروسى مىپردازد . آداب و رسوم مشرق زمين ايجاب مىكند كه هيچ‌كس دست خالى به حضور شاه شرفياب نشود حتى كسى كه به تمناى دريافت كمكى بار يافته است . هيأت سفرائى هم كه از ديرباز به دربار ايران مىآيند چه از ممالك آسيائى و چه از كشورهاى اروپائى خود را با اين رسم هماهنگ ساخته‌اند : گروه اول با خود اسب ، شال ، برنج ، تنباكو ، پارچه‌هاى پشمى و ابريشمى مىآورند و دستهء دوم نشان ، سلاحهاى اروپائى ، تابلو نقاشى ، بلور و غيره پيشكش مىكنند . در ازاى آن اينها به هنگام خداحافظى تحت نام « خلعت » هدايائى دريافت مىدارند . هداياى تقديمى را بر سينيهاى طلا و نقره ضمن ملاقاتى تشريفاتى به حضور شاه مىبرند و او آنها را به لطف خود مىپذيرد . به محض اينكه هيأت سفارت دور شد خزانه‌دار از پس پرده‌اى كه در آنجا انتظار مىكشيده بيرون مىآيد تا هر نگين الماسى را كه در نشانى به كار رفته است بدقت قيمت‌گذارى كند . علامت اينكه تسلط و فرمانروائى شاه را در شهرى پذيرفته‌اند اين است كه اولا در مسجد جامع آن ديار « خطبه به نام شاه » كنند و ثانيا به اسم وى سكه زنند . از جملهء امتيازات خاص مقام سلطنت اينها قابل ذكر است : نقاره‌خانه ، جقه ، دو شاطر و همچنين تعدادى فراش و ميرغضب چوب به دست كه در تمام مسافرتها و نقل و انتقالها همراه اويند ، رنگ طلائى اسب مخصوص او كه با حنا حاصل مىشود و گوى طلائى كه به دم آن آويخته است ، چادرى و چترى هر دو سرخ رنگ . از اينها گذشته اهداى نشان شير و خورشيد نيز مختص اوست . اين نشان درجات و انواع مختلف دارد : با حمايل و بدون آن ، براى اهالى كشور و خارجيها ( به نشان مخصوص خارجيها ستاره‌دار مىگويند ) . اهداى نشان همواره با فرمانى همراه است . به عالىمقام‌ترين افراد نشان مزين به تصويرى از شاه ( تمثال ) كه دور آن نگين برليان دارد داده مىشود . رنگ حمايل هم برحسب درجات مختلف نشان فرق مىكند ، منتها رنگى را اختيار مىكنند كه از آن نوع در بازار پيدا شود . علامت كشور شيرى است كه بر پشت آن خورشيدى در حال طلوع ديده مىشود ؛ در اينجا از رنگى كه مخصوص مملكت باشد خبر ندارند . بزرگترين مقام ادارى مخصوص صدراعظم است ؛ براى اين مقام القاب گوناگون به كار مىبرند : امير الدوله ، اعتماد الدوله ، صدراعظم ، امير ، قائم‌مقام . مناصب ذيل برحسب اوضاع و احوال همرديف يا زيردست صدراعظمند : وزير دول خارجه ؛ وزير داخله ( مستوفى الممالك ) ؛ وزير ماليه ( معير الممالك ) ؛ وزير عدالت ؛ وزير تجارت ؛ وزير موقوفات ؛ وزير مشاور ( مشير الدوله ) ؛ وزير جنگ ( سپهسالار ) ؛ وزير علوم ؛ رئيس پليس پايتخت ( كلانتر ) ؛ دو امير البحر ( دريابيگى ) ى كه در درياى خزر و خليج فارس مستقر هستند از نظر درجه و مقام باهم برابرند . اما بايد دانست كه ايران حتى يك قايق